Przesłania

Pakt Jubileuszowy dla globalnej sprawiedliwości i solidarności
[1999-10-18]

Oświadczenie końcowe międzynarodowego kolokwium na temat: Gospodarka globalna i synody kontynentalne: Dialog z instytucjami finansowymi, przemyślenie naszej odpowiedzialności chrześcijańskiej

Waszyngton, 18-23.10.1999



"...Wziął chleb, odmówił błogosławieństwo, połamał go i dawał im. Wtedy oczy im się otworzyły.." (Łk. 24,30-31)

1

My, 50 uczestników z ponad 25 krajów, ze wszystkich pięciu kontynentów, zgromadziliśmy się w Seminarium Św. Józefa w Waszyngtonie w dniach 18-23 października 1999 roku, dla przedyskutowania tematu "Gospodarka globalna i synody kontynentalne: Dialog z instytucjami finansowymi, nowe przemyślenie naszej odpowiedzialności chrześcijańskiej".

2

Nasze kolokwium zwołane zostało przez Pax Romana ICMICA (międzynarodowy ruch katolicki d/s spraw intelektualnych i kulturalnych). Jego gospodarzem była nasza federacja członkowska - Pax Romana USA - ICMICA przy wsparciu Center of Concern, the Maryknoll Office for Global Concerns, the National Office of Black Catholics i the Woodstock Theological Center.

3

Kiedy sześćdziesiąt lat temu, na początku września 1939 roku, spotkali się w Waszyngtonie delegaci Pax Romana - wybuchła II Wojna Światowa. Nagle okazało się, że kraje wielu delegatów znalazły się po przeciwległych stronach frontu. Ci młodzi ludzie - jako siostry i bracia w nienaruszonej solidarności chrześcijańskiej - podjęli modlitwę o pokój. Przez całą dobę trwało czuwanie delegatów z walczących ze sobą państw. Kiedy my członkowie Pax Romana z całego świata - spotykamy się dziś w tym samym mieście - świat wydaje się toczyć wojnę ze samym sobą poprzez kryzys ekonomiczny i kulturalny, będący wynikiem niekontrolowanych procesów globalizacji.

Droga ICMICA ku jubileuszowi i nowemu milenium

4

Jubileuszowe wezwanie do nawrócenia i solidarności zostało podjęte przez Pax Romana ICMICA w roku 1996 podczas naszego walnego zgromadzenia na Węgrzech. Nasza refleksja dotycząca "chrześcijańskiej odpowiedzialności w podzielonym świecie" ukazała nam smutny fakt, że globalizacja jest procesem, który powoduje masowe wyłączenie ludzi. Potwierdziliśmy, że "Pax Romana - ICMICA, przede wszystkim, tworzy przestrzeń dla działania Ducha Świętego pośród nas". Zgromadzenie było pierwszym krokiem w naszej jubileuszowej drodze ku zadaniom "Odnowy naszego ruchu, odbudowy naszego Kościoła i zmiany kształtu naszego świata".

5

Następną ważną okazją stało się Kolokwium na temat "Globalizacja i pokój" zorganizowane we wrześniu 1997 roku, które zbiegło się z uroczystościami 50-lecia ICMICA,. Odbyło się ono w Asyżu - kolebce franciszkowej duchowości pokoju. Jose Ramos Horta z Timoru Wschodniego - laureat pokojowej nagrody Nobla w roku 1996 - uświadomił nam wzajemne oddziaływanie lokalnej walki o pokój - takiej jak w Timorze Wschodnim - i inicjatyw globalnych, takich jak układ o zakazie stosowania min i wstrzymanie przepływu broni. Naszą refleksję wzbogacił również peruwiański teolog ojciec Gustavo Guttierez, który mówił o roli lokalnych kultur w ochronie rdzennej ludności Peru przed naciskiem globalizacji.

6

W obliczu okrutnej rzeczywistości azjatyckiego kryzysu ekonomicznego - ICMICA Azji/Pacyfiku podjęła poważną refleksję zatytułowaną "Azjatycki kryzys ekonomiczny a rola Kościoła: Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW), prawa człowieka i rola Kościoła". Uczestnicy forum w Seulu, które odbyło się w sierpniu 1998 roku, wydali "Wezwanie o sprawiedliwość, współczucie i równość ekonomiczną" i zaproponowali konkretny program działań solidarnościowych. Program ten obejmuje kampanię przeciwko dalszej liberalizacji przepływu kapitału międzynarodowego dokonywanego bez odpowiednich przepisów i obowiązków nakładanych na inwestorów oraz wezwanie Kościołów w Azji do odgrywania roli obserwatora oraz promotora i strażnika praw ludzkich ludności dotkniętej skutkami azjatyckiego kryzysu ekonomicznego.

7

Uznając, że narody afrykańskie są najbardziej dotknięte wyłączeniem i podlegają największemu wyzyskowi w procesie globalizacji, członkowie ICMICA - na konferencji odbytej w tanzańskim Dar-es-Salaam w dniach 25 - 29 października 1998 roku - dyskutowali nad "Wpływem globalizacji na ubóstwo, demokrację i prawa człowieka w Afryce". Uczestnicy konferencji dostrzegli, że Afryka, jak żaden inny region świata, cierpi najgorsze skutki globalizacji, objawiające się rosnącym ubóstwem, gwałceniem praw człowieka i utratą wartości kulturowych. W związku z tym, zaapelowano do członków Pax Romana, do Kościoła i społeczności całego świata o tworzenie "etyki solidarności przeciw wyłączeniu" (Oświadczenie końcowe kolokwium międzynarodowego, Tanzania 1998 r.).

8

Tymczasem, nasze jubileuszowe drogi doprowadziły nas - fachowców i intelektualistów zaangażowanych w działania laikatu - do włączenia się w kontynentalne synody dla Afryki, Ameryki, Azji, Oceanii i Europy, które organizowano w ramach przygotowań Kościoła do jubileuszu roku 2000. Poza studiowaniem Lineamenta (dokumentu wstępnego) i Instrumentum Laboris (dokumentu roboczego) oraz obserwacją procesu przygotowania i przebiegu spotkań synodalnych, wysyłaliśmy również obserwatorów na posiedzenia synodalne, które odbywały się w Rzymie. W przypadku synodu dla Azji, ICMICA Azji/ Pacyfiku zorganizowała w dniach od 2 do 6 marca 1998 roku "Forum w Manili dotyczące synodu azjatyckiego: Udział laikatu w odnowie i odbudowie Kościoła w Azji na 3-cie milenium".

9

W wyniku naszej refleksji zebraliśmy się w Waszyngtonie, aby podjąć dialog z głównymi ekonomicznymi strukturami globalizacji, którymi są międzynarodowe instytucje finansowe (MIF). Przygotowując się do tego dialogu, przeanalizowaliśmy dynamikę globalizacji ekonomicznej - tak na poziomie regionalnym jak i globalnym. Zbadaliśmy rolę MIF, zebraliśmy doświadczenia dotyczące naszego lokalnego i regionalnego udziału w różnych synodach kontynentalnych, przyjrzeliśmy się wynikom synodalnym w kontekście naszej odpowiedzi na globalizację, wreszcie przedyskutowaliśmy naszą strategię dotyczącą tematów szczególnych, takich jak jubileuszowa kampania o umorzenie długów najbiedniejszym krajom świata.

10

W ramach prowadzonego dialogu spotkaliśmy się z kierownictwem Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Inter-American Development Bank, a także z personelem regionalnym i planistycznym MFW i Banku Światowego. Wysłuchaliśmy informacji dotyczących ich inicjatyw i zaprezentowaliśmy nasze spostrzeżenia na temat określonych zagadnień, podkreślając, że w centrum prowadzonej polityki muszą znaleźć się biedni i środowisko naturalne. W wyniku rozmów zdecydowaliśmy się dążyć do krytycznego i konstruktywnego dialogu na poziomie krajowym i międzynarodowym, a także globalnym - zgodnie z duchem naszego "Paktu Jubileuszowego" (patrz pkt 56).

Gospodarka globalna widziana oczami ofiar

11

Gospodarka globalna, w takim kształcie jak obecnie, dysponuje pozytywnymi potężnymi siłami, ale tworzy również patologie. Stanowi dziwaczne połączenie szalonego optymizmu i głębokich obaw.

12

Po stronie nadziei - nowa globalna sieć telekomunikacji i transportu stwarza szanse przekazywania wiedzy, umiejętności i środków na poziomie globalnym, a także rozszerzania uczestnictwa w demokracji na szczeblu lokalnym. Dzięki tym procesom powstają większe możliwości jednoczenia rodziny ludzkiej i łagodzenia ubóstwa.

13

Po stronie obaw - nowa ekonomia globalna doprowadziła do ogromnych i rosnących różnic zamożności pomiędzy narodami, jak również pomiędzy poszczególnymi warstwami w obrębie społeczeństw - powodując ogromne nierówności zarówno w społeczeństwach bogatych jak i biednych. Do najbardziej drastycznych przykładów należy to, że "majątek trzech najbogatszych osób jest większy niż łączny produkt krajowy brutto 48 najniżej rozwiniętych państw" (Raport UNDP na temat rozwoju w roku 1999, strona 37).

14

I tak, coraz większa liczba członków rodziny ludzkiej wyłączana jest z korzyści płynących z nowej ekonomii globalnej. Jest to bardzo wyraźne w Afryce - "zapomnianym kontynencie", gdzie otwarcie rynków w ciągu ostatnich dwóch dekad nie przyniosło dobrej koniunktury, lecz raczej bardziej powszechne ubóstwo. Ubóstwo staje się w Afryce "nowym niewolnictwem". Źle pomyślana i źle zarządzana pomoc międzynarodowa i pożyczki, połączone z korupcją na poziomie rządowym oraz nieodpowiedzialność ze strony pożyczkodawców, doprowadziły do powstania nieznośnego brzemienia długów ciążących na zmarginalizowanych ludach tego kontynentu.

15

Nawet pokaźne grupy społeczne krajów Azji i Ameryki Łacińskiej, które poprzednio korzystały z dobrodziejstw nowej ekonomii globalnej, nagle znalazły się w sytuacji utraty pożytków ze swej ciężkiej pracy i przedsiębiorczości. Azjatycki kryzys ekonomiczny, który obecnie, jak zaraza, rozprzestrzenia się na inne obszary świata, szczególnie w Ameryce Łacińskiej, zniszczył gospodarki krajowe, a także lokalne wspólnoty ludzkie i środowisko naturalne. Wskutek utraty miejsc pracy i drastycznej obniżki zarobków, ciężkie brzemię spada szczególnie na ramiona kobiet, na życie rodzinne i na opiekę nad dziećmi, zaś feminizacja ubóstwa nadal się wzmaga. Jest to moralnie nie do usprawiedliwienia i nie do przyjęcia, ponieważ skala kryzysu związana jest ze stosowaniem nowych, nie regulowanych mechanizmów finansowych, które pozwalają inwestorom z bogatych państw uzyskiwać ogromny zysk, wynikający z wykorzystania kryzysu kosztem milionów biedaków w Azji i Ameryce Łacińskiej.

16

W Europie - szczególnie w Europie Wschodniej - nadzieje, które obudziły się po upadku muru berlińskiego i przechodzeniu do gospodarki rynkowej, okazały się krótkotrwałe. Wiele transformujących się gospodarek zderzyło się z "rozkładem społecznym i etycznym", połączonym ze wzrostem przestępczości, anarchią społeczno-polityczną i wzrostem przestępczości zorganizowanej.

17

W tej ponurej atmosferze pokrzepiające jest, kiedy stwierdzamy, że biedacy na całym świecie stale walczą z przeciwnościami losu i przy ogromnych kosztach osobistych - czasem z powodzeniem - o przetrwanie, ludzką godność, zachowanie środowiska i postęp społeczny. Pojawienie się lokalnych i globalnych struktur solidarnościowych, nastawionych na emancypację ekonomiczną i polityczną biednych, umożliwiło biednym stworzenie znaczących alternatyw, które skutecznie kontestują i przemieniają niesprawiedliwy i nierówny globalny system ekonomiczny.

Dialog z międzynarodowymi instytucjami finansowymi

18

Dążąc do krytycznego zrozumienia mechanizmów działania globalnych instytucji finansowych i podzielenia przez nie naszej troski o wpływ globalizacji na biednych oraz przedyskutowania naszej koncepcji maksymalizowania strony nadziei i minimalizowania strony obaw związanych z globalizacją poprzez postawienie biednych w centrum tworzonej polityki, podjęliśmy w czasie kolokwium poważne rozmowy z czołowymi liderami ważniejszych międzynarodowych publicznych instytucji finansowych. Spotkaliśmy się z panem Michaelem Camdessusem - naczelnym dyrektorem MFW i panem Enrique Iglesiasem - prezesem Inter-American Development Bank.

19

Dyskusje te uwidoczniły nam zróżnicowaną naturę tych instytucji. Z jednej strony - ze strony czołowych osobistości tych instytucji - zauważyliśmy wielką troskę społeczną, osobistą szczerość i zaangażowanie. Byliśmy również pod wrażeniem sposobu, w jaki prezentowali cele i strategię "wzrostu o wysokim standardzie", eliminacji ubóstwa, zrównoważonego wzrostu, itd. Szczerze doceniamy ich żywe zainteresowanie nawiązaniem prawdziwego dialogu ze społeczeństwem.

20

Jednakże, kiedy rozmawialiśmy z personelem regionalnym i planistycznym MFW i Banku Światowego, znajdowaliśmy niekiedy rozczarowujące luki pomiędzy deklarowaną wizją a przyziemną rzeczywistością tych instytucji. Przypomniały się nam słowa ostrzeżenia wypowiedziane przez Papieża Jana Pawła II w Solicitudo Rei Socialis: "Trzeba potępić istnienie mechanizmów ekonomicznych i finansowych, które chociaż podlegają sterowaniu przez ludzi, często działają niemal automatycznie, i w ten sposób umacniają pozycję bogactwa dla niektórych i ubóstwa dla reszty" (Solicitudo Rei Socialis 16).

21

Mamy świadomość, że dzięki uporczywym kampaniom społecznym i krytycznej opinii publicznej, zachodzą zauważalne zmiany w języku i priorytetach tych instytucji. Zmiany te są jednak niewystarczające dla zdobycia zaufania biednych lub przeprowadzenia koniecznych reform strukturalnych, ponieważ wąskie rozumienie rozwoju ludzkiego zawarte w głównych założeniach realizowanej polityki, powoduje zaniedbanie możliwości stworzenia równowagi społecznej i ekologicznej.

22

Uzyskaliśmy również świadomość niezwykle potężnej roli prywatnych ponadnarodowych gospodarczych transakcji bankowych i handlowych. Stwierdziliśmy, że wiele z nich - ogarniających kulę ziemską - ma ścisły związek z rosnącą rolą Światowej Organizacji Handlu i wielostronnego porozumienia o inwestycjach. Wydaje nam się, że te ciała i inicjatywy - w ich obecnej postaci - starają się o ustanowienie globalnego systemu wolnego handlu, przy niewielkim uwzględnieniu praw pracowniczych, potrzeb biednych lub troski o środowisko naturalne, przy jednoczesnym wzmacnianiu ochrony ekonomicznie silnych.

23

Stało się dla nas jasne, że obecny model rozwoju wspierany przez te globalne instytucje finansowe, nie jest społecznie możliwy do utrzymania. Przyczyna leży we wrodzonym konflikcie istniejącym pomiędzy nieliczną garstką beneficjentów korzyści osiąganych kosztem większości. Stało się dla nas również jasne to, że model ten nie jest zrównoważony ekologicznie, ponieważ jego nieskrępowany konsumeryzm niszczy możliwości samoregeneracji natury. Rozwój nowej wizji zrównoważonego rozwoju ludzkości

24

Rozmowy tego rodzaju przekonały nas o ważności opracowania nowej wizji gospodarki i rozwoju ludzkości. Jak pisze profesor Amartya Sen - laureat Nagrody Nobla w roku 1998 - rozwój należy widzieć jako proces poszerzania rzeczywistej i pełnej wolności ludzkiej, obejmującej biednych, a nie jedynie jako proces chronienia wolności inwestowania przez bogatych. Usuwanie istotnych ograniczeń wolności stanowi zasadniczy element rozwoju i dlatego: "rozszerzanie wolności jest pierwszorzędnym i zasadniczym instrumentem rozwoju" (Sen, 1999).

25

A zatem, trzeba na nowo i w zasadniczy sposób przemyśleć same cele rozwoju - już nie w prostych kategoriach ilościowych wzrostu finansowego i gospodarczego. Aktualny rozwój ludzkości musimy oceniać jakościowo w kategoriach uczestnictwa, praw ludzkich, równości płci i równowagi ekologicznej.

26

Dla nas - chrześcijan i katolików - fundamentalnym kryterium oceny systemów gospodarczych powinien być ich stosunek do człowieka i środowiska naturalnego, w jakim stopniu służą najbiedniejszym i w jakim zakresie przyczyniają się do zachowania środowiska naturalnego, które jest żywicielem ludzkości. To, że ludzkość - a w szczególności jej społecznie upośledzona część - powinna być zasadniczym elementem polityki, stanowi element społecznej nauki Kościoła od ponad 100 lat. Rządzący państwami powinni przed wszystkim zaangażować się sami ...poprzez cały system praw i instytucji w to, aby pomyślność społeczna i indywidualna wyrastała z samej istoty struktury i administracji państwa... [aby] w szczególności poprawiać warunki pracujących. (Encyklika Rerum Novarum 48, papieża Leona XIII, 1891 r.).

27

Nasza fundamentalna krytyka systemów ekonomicznych dotyczy tego, że istota ludzka jest zbyt często traktowana jako narzędzie produkcji, a nie jako podmiot i cel działalności gospodarczej. (Ludzkość) traktowana jest jako narzędzie produkcji, podczas gdy powinna (ona) ...być traktowana jako faktyczny podmiot pracy i jej prawdziwy wykonawca i twórca [...] i z tego właśnie powodu jako faktyczny cel całego procesu produkcyjnego (Encyklika Laborem Exercens papieża Jana Pawła II, 1981 r.).

28

Nasza najnowsza nauka społeczna wynikająca z prac synodalnych ostrzega nas przed tym co dzieje się kiedy konstrukcja systemu ekonomicznego nie jest w ogóle nastawiona na całą ludzkość, ale stara się zapewnić zysk jedynie nielicznym. Jeżeli globalizacja rządzi się jedynie prawami rynku dostosowanego do potrzeb możnych, konsekwencje tego mogą być jedynie negatywne. (Ecclesia in America 22, papież Jan Paweł II, styczeń 1999 r.)

Pilna potrzeba radykalnej reformy rządzenia globalnego

29

Ostatni kryzys ekonomiczny, jaki dotknął niektóre kraje Azji i Ameryki Łacińskiej, związany jest - z jednej strony - z korupcją, nepotyzmem i złym zarządzaniem dotyczącym rządów tych państw i sektora prywatnego, zaś z drugiej strony - z brakiem regulacji globalnych i kontroli przepływu krótkoterminowego kapitału spekulacyjnego ze strony globalnych instytucji finansowych i inwestorów.

30

Pomimo oznak ożywienia gospodarczego w kategoriach wskaźników makro-ekonomicznych dla Azji i innych części świata, kryzys jest jeszcze daleki od zakończenia. Dzieje się tak ponieważ, jak mówi to wielu wybitnych ekonomistów, ostatni kryzys finansowy nie jest przypadkiem, ale zjawiskiem systemowym wbudowanym w proces globalizacji gospodarki rynkowej sterowanej ideologią neo-liberalną. A zatem, coraz ważniejsze jest przekładanie kosztownych nauk z ostatniego kryzysu na konkretną politykę reform dokonywanych zarówno na poziomie krajowym jak i globalnym tak, aby w przyszłości uniknąć powtórki tych tragicznych wydarzeń.

31

Biorąc pod uwagę globalny charakter trwającego kryzysu ekonomicznego, ważne jest dokonanie krytycznej oceny roli międzynarodowych instytucji finansowych, jak również większych prywatnych ruchów kapitału i handlu. Nasza analiza wykazuje jasno, że obecna globalna architektura finansów, łącznie z zasadami rządzącymi inwestycjami i polityką finansową, powoduje głównie, że świat staje się bezpieczniejszy dla kapitału globalnego. Zasady te nie służą w istocie potrzebom społeczności lokalnych, ani nie chronią integralności lokalnych bio-regionów.

32

Kapitał musi odpowiadać standardom ludzkim i ekologicznym. W istocie rzeczy, celem kapitału nie może być jedynie bogacenie się jednostek, ale podnoszenie jakości życia całych społeczności. Kapitał powinien służyć rozwojowi ludzkiemu wszystkich narodów i równowadze ekologicznej całego świata przyrody.

33

Aby tak się stało, kapitał należy zakorzenić w lokalnych społecznościach, przed którymi musi być rozliczany w aspekcie swych skutków społecznych i ekologicznych. Co więcej, istnieje pilna potrzeba ustanowienia prawnych mechanizmów regulacji całości przepływu kapitału globalnego - zarówno publicznego jak i prywatnego - dla wspólnego dobra globalnego. W tym kontekście, konieczne jest poważne potraktowanie takich propozycji jak ’podatek Tobina’. Co więcej, na poziomie lokalnym, społeczna własność kapitału i praw własności intelektualnej, może w znacznym stopniu przyczynić się do skutecznej kontroli i korzystania z kapitału przez społeczności lokalne. Ważnym celem w ramach tej wizji jest reforma systemów kredytowania nastawionych na wspieranie mikro-przedsiębiorstw i przedsiębiorstw należących do pracowników przy społecznej kontroli oddziaływań na środowisko.

34

Takie ukierunkowane na człowieka traktowanie kapitału globalnego i lokalnego pilnie wymaga przekonstruowania globalnej architektury finansów - w duchu demokracji uczestniczącej. Podstawowymi wartościami i zasadami rządzącymi globalnym systemem finansowym powinny być przezroczystość i odpowiedzialność na wszystkich poziomach planowania, podejmowania decyzji, wdrażania i oceny. Przezroczystość, którą Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy już przyjęły jako zasadę swego działania, należy wprowadzić również do Światowej Organizacji Handlu. Poza tym, stałe uczestnictwo społeczeństwa i ruchów społecznych stanowi zasadniczy warunek spełnienia wymienionych wyżej celów.

35

Patrząc całościowo, widzimy silną potrzebę opracowania skutecznego i zintegrowanego systemu rządzenia globalnego. W tym systemie rządzenia globalnego, funkcjonowanie wszystkich globalnych instytucji finansowych - zarówno publicznych jak i prywatnych - należy poddać powszechnie akceptowanym normom globalnym, takim jak Karta Narodów Zjednoczonych, Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i międzynarodowe konwencje praw człowieka, a także deklaracja przyjęta w roku 1992 przez konferencję ONZ w Rio de Janeiro na temat środowiska naturalnego i rozwoju, światowa konferencję ONZ na temat praw człowieka we Wiedniu w roku 1993, szczyt światowy z roku 1995 w Kopenhadze poświęcony rozwojowi społecznemu oraz pekińska czwarta światowa konferencja na temat kobiet z roku 1995, itp. Aby stworzyć taki zintegrowany system rządzenia, instytucje te muszą ściśle współpracować z tymi głównymi agendami ONZ, które mają mandat w dziedzinie praw człowieka, pracy, środowiska, zdrowia, edukacji i troski o kobiety i dzieci.

36

Konstrukcja nowej globalnej architektury finansowej nie jest zadaniem tylko ekonomicznym lub finansowym, ponieważ obecny globalny kryzys finansowy jest symptomem głębszego kryzysu kulturowego samej współczesnej cywilizacji. Jeżeli zatem cała kultura "ekonomizmu" (Papież Jan Paweł II) obecnie zawodzi, potrzebujemy kultury "humanizmu", która wspólne dobro stawia ponad korzyściami prywatnymi. Odpowiedź na kryzys kulturalny zawarta jest w nowej etyce globalnej powstającej z autentycznego dialogu między-kulturowego i między-religijnego.

Przemyślenie naszej odpowiedzialności chrześcijańskiej

37

Demokratyzacja międzynarodowych instytucji finansowych i dążenie do globalnego rządzenia stanowi dla wszystkich wielkie wyzwanie moralne. Jako członkowie rodziny ludzkiej i społeczności chrześcijańskiej, jesteśmy wezwani do "głoszenia Dobrej Nowiny Jezusa i uczestniczenia w nowej globalnej ekonomii w zupełnie nowy sposób" Jako chrześcijańscy fachowcy i intelektualiści czujemy się szczególnie powołani do krytycznej refleksji na temat naszej roli w przekształcaniu obecnej gospodarki globalnej w gospodarkę troskliwą i partnerską, jak również do pracy nad tym, aby Kościół stawał się bardziej otwarty na wyzwania wynikające z postępującej globalizacji gospodarki.

Synody kontynentalne - w drodze do Emaus

38

Prace synodalne odczuliśmy jako istotny moment łaski dla Kościoła powszechnego i dla nas samych - jako ruchu laikatu w Kościele. Towarzysząc synodom na wszystkich kontynentach, poszukiwaliśmy nowej duchowości i teologii rodzącej się z naszych spotkań z rzeczywistością ludzi biednych, jak równie poszukiwaliśmy nowego odczytania Ewangelii i katolickiej myśli społecznej.

39

U progu nowego Milenium, synody kontynentalne zwołane przez Papieża Jana Pawła II, uznane zostały za część "nowej ewangelizacji". Każdy z synodów jest "wypróbowaną instytucją kościelną wspólnoty powszechnej" zakorzenioną "we właściwym zrozumieniu i w kolegialności biskupów". Każdy synod jest również wyrazem "nowego uświadomienia godności nabytej przez chrzest i odpowiedzialności za misję Kościoła zakorzenionej w chrzcie". Co więcej, synody te, narodzone z soborowej wizji kolegialności w Kościele, otwierają "szeroką przestrzeń uczestnictwa laikatu, określając jego szczególną odpowiedzialność w Kościele" (Adhortacja apostolska Tertio Millenio Adveniente - ogłoszona przez Jana Pawła II 10 października 1994 roku).

Pierwszy Synod dla Europy

40

Pierwszy Synod dla Europy odbył się w roku 1991, czyli zaledwie dwa lata po historycznych wydarzeniach roku 1989, i był postrzegany jako "okazja do uważniejszej refleksji na temat znaczenia tego momentu historycznego dla Europy i Kościoła". Wstępne podsumowanie, opracowane dla zgromadzenia synodalnego, zdefiniowało główną wizję Europy jako wybór pomiędzy dwoma rodzajami wolności. Jeden oparty jest na miłości Boga, drugi na miłości własnej. Biskupi przypomnieli, że przy wielkim wkładzie w kulturę, technikę i cywilizację - "Europa [również] zaczerpnęła wielkie bogactwa ze skarbca innych ras i kultur", ale także "ma na swym koncie wiele ciemnych plam - imperializm, ucisk i korzyści z zasobów należących do innych" (z Deklaracji). Biskupi stwierdzają, że pokuta "powinna przybrać formę zaprzestania handlu bronią, otwarcia rynków i bardziej uczciwego traktowania długów".

Synod dla Afryki

41

Synod dla Afryki odbył się w roku 1994 i był spełnieniem od dawna utrzymujących się pragnień chrześcijan afrykańskich. Przygotowania trwały ponad pięć lat. Powiedzenie, że "Synod afrykański należy przyrządzić w afrykańskim garnku" wyznaczało nastrój synodu, w którego realistycznej ocenie - "w świecie rządzonym przez bogate i potężne narody - Afryka stała się praktycznie nic nie znaczącym dodatkiem, często zapomnianym i lekceważonym przez wszystkich". Opisując Kościół afrykański, jako będący "w drodze od Kościoła misyjnego do Kościoła na misjach, sprawdzający swe siły na drodze do pełnej dojrzałości", biskupi określili Kościół jako rodzinę, przywołując w ten sposób fundamentalną wartość kultury afrykańskiej, którą jest oparta na trynitarnej naturze Boga rodzina, złożona z ojca, matki i potomstwa - pracujących i pozostających w jedności i otwartości.

42

W dokumencie Ecclesia in Africa papież Jan Paweł II uwypuklił dolegliwości Afryki i ich przyczyny. Papież wyartykułował w nim wewnętrzny związek pomiędzy sprawiedliwością i ewangelizacją. Ogłosił również bezprecedensowy apel do MFW i Banku Światowego i wszystkich wierzycieli zagranicznych o złagodzenie długów przygniatających narody afrykańskie.

Synod dla Ameryki

43

Synod dla Ameryki, który w roku 1997 zgromadził przedstawicieli z całej półkuli - z Karaibów, Ameryki Środkowej, Południowej i Północnej, uświadomił swoje spotkanie z żyjącym Chrystusem jako "drogę nawrócenia, komunii i solidarności w Ameryce".

44

Słysząc krzyk biednych w dobie ostatniego kryzysu ekonomicznego, biskupi podnieśli sprawę oddziaływania globalizacji na słabe grupy społeczne w Ameryce i podkreślili marginalizację biednych powodowaną neo-liberalną polityką globalnych wolnych rynków. Omówili jarzmo długów międzynarodowych i migrację ludności. Przeanalizowali czynniki zewnętrzne - rolę Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego, oraz czynniki wewnętrzne - korupcję, handel narkotykami, handel bronią i kulturę śmierci, które przyczyniają się do płaczu ubogich. Odnosząc się do poszerzającej się przepaści pomiędzy bogatą Północą i biednym Południem, biskupi stwierdzili: "Na Północy - widzimy z przerażeniem, jak z roku na rok rozwiera się przepaść pomiędzy tymi, którzy mają nadmiar wszystkiego i tymi, którzy dysponują tylko najuboższymi zasobami".

45

Papież Jan Paweł II wyraził bardzo mocne poparcie dla solidarności stwierdzając, że "w wielu krajach Ameryki coraz bardziej rządzi system znany jako neo-liberalizm, który opiera się na czysto ekonomicznej koncepcji człowieka. W systemie tym jedyne parametry to zysk i prawo rynku - z uszczerbkiem dla godności i poszanowania jednostek i narodów" (Ecclesia in America). W dalszym ciągu papież stwierdził, że "należy eliminować wszelkie próby marginalizacji społeczności lokalnych".

46

Papież zauważył również w Ameryce wiele szkodliwych działań wobec środowiska naturalnego. Jako przykład podał rozmyślne wypalanie amazońskiego lasu tropikalnego, co może prowadzić do pustynnienia i zniszczenia bogatej biosfery, powodując głód i cierpienia wielu ludzi. Przypomniał nam, że Księga Rodzaju (2,15) powierza nam troskę o Ziemię i wymaga "otwartości na perspektywę duchową i moralną, która umożliwia przekraczanie postaw egoistycznych i stylu życia prowadzącego do wyczerpania zasobów naturalnych" (Ecclesia in America 25).

Synod dla Azji

47

Na Synodzie dla Azji w roku 1998, główną troską stał się dialog z biednymi, z kulturami i religiami. Synod poszukiwał nowego sposobu bycia Kościołem w Azji jako "wspólnoty wspólnot". Biskupi Azji oświadczyli, że chrześcijański obowiązek głoszenia Chrystusa wyrasta "nie z poczucia wyższości, ale z radości odnalezienia skarbu i pragnienia podzielenia się nim z innymi".


48

Biskupi zaakcentowali wpływ globalizacji z jej grabieżczymi mechanizmami wolnego rynku i darwinizmem ekonomicznym, która niszczy różnorodne kultury i tradycje Azji. Mocno podkreślili potrzebę wprowadzenia norm prawnych obowiązujących rządy, instytucje finansowe i handlowe, takie jak MFW, Bank Światowy i Światowa Organizacja Handlu oraz korporacje ponad narodowe (Propozycja 49). Biskupi skierowali również wyraźny sygnał polityczny i duszpasterski zachęcający Chiny i Koreę Północną do otwartości, poparli zniesienie sankcji nałożonych na Irak i zachęcili do budowania pokoju i pojednania w Jerozolimie - "świętym mieście trzech religii monoteistycznych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu".

Synod dla Oceanii

49

Synod dla Oceanii odbył się w roku 1998 pod hasłem "idąc Jego drogą, głosząc Jego prawdę, naśladując Jego życie". Poruszono palące problemy duszpasterskie. Biskupi stwierdzili, że "kobiety czują się wyłączone z procesu decyzyjnego i są niedostatecznie reprezentowane w ciałach administracyjnych". Równie mocno przemówili biskupi w obronie inkulturacji - mówiąc synodowi, że "Kościół musi wyrzec się sztucznej wyższości zachodniego modelu kultury" oraz "sądzenia kultur Pacyfiku przez pryzmat kultury zachodnioeuropejskiej". Biskupi stwierdzili również, że "jeżeli Kościół ma być nauczycielem, to najpierw musi być świadkiem".

50

Wielokrotnie wyrażono również troskę o prawo do Eucharystii. Wobec istniejących odległości i braku konsekrowanych mężczyzn, biskupi zaapelowali do "charyzmatu Piotra o rozważenie możliwości zmiany dyscypliny celibatu dla księży" Przesłanie to zawierało również szczególną troskę o ludy lokalne.

Drugi Synod dla Europy

51

Drugi Synod dla Europy - ostatni synod tej dekady, odbył się w październiku 1999 roku. Odpowiadając na wezwanie do nowego głoszenia Ewangelii, jako pójścia z Jezusem drogą do Emaus, biskupi podkreślili "konieczność odnowy sensu życia w dzisiejszej Europie i tworzenia takich warunków, aby Kościół mógł skutecznie przedstawić Jezusa jako nadzieję Europy". Kładąc mocny akcent na miłość bliźniego i solidarność, biskupi podkreślili, że "solidarność wymaga zintegrowania z kulturą wolności i równości". Ogólne refleksje synodalne

52

Synody kontynentalne, pomimo swych wrodzonych ograniczeń w zakresie metodologii i uczestnictwa laikatu, stały się zarówno dla Kościołów lokalnych jak i Kościoła powszechnego istotnie unikalną sposobnością do ponownego odkrycia znaczenia kolegialności i pomocniczości w życiu Kościoła, podstawowej i unikalnej roli Kościołów lokalnych we wspólnocie Kościoła powszechnego oraz potrzeby inkulturacji i dialogu między religiami. Szczególnie w obliczu globalizacji, synody stały się aktualną odpowiedzią na powołanie Kościoła do bycia proroczym świadkiem wobec globalnej sprawiedliwości i solidarności. Jest nadzieja, że synody zainspirują Kościół do przyznania laikatowi znaczącej roli w wymiarze regionalnym i globalnym.

Wnioski

53

Pięciodniowe kolokwium waszyngtońskie dało nam pole do refleksji dotyczącej spotkania z instytucjami finansowymi i synodów kontynentalnych. Była to naprawdę cenna okazja do krytycznego przyjrzenia się naszej wizji i misji w obliczu wyzwań ekonomii globalnej, jak również do odnowy naszego poczucia zaangażowania w nasze wspólne cele i obowiązki.

54

W konkluzji widzimy, że w ślad za rewolucją elektroniczną, wyrasta wokół nas nowa ekonomia globalna, która niesie ze sobą zarówno nadzieje jak obawy. Po stronie nadziei dostrzegamy, że globalizacja stanowi obietnicę jednoczenia rodziny ludzkiej przy zapewnieniu wszystkim dobrobytu materialnego, obietnicę dbałości o nasze środowisko naturalne i obietnicę odnowienia duchowości ludzkiej na całej planecie. Po stronie obaw widzimy również, że sam proces globalizacji, przynajmniej w jego obecnej postaci, zagraża odrzuceniem wielkiej liczby członków rodziny ludzkiej. Wspaniały ekologiczny ogród naszej planety może zamienić w zanieczyszczony śmietnik, a żywy Bóg zostanie porzucony dla pustego materializmu.

55

W świetle tych dwóch aspektów globalizacji, widzimy dwie różne drogi kultury. Z jednej strony słyszymy wezwanie Boga do pójścia śladem kultury życia, która jednocześnie ogarnia wszystkich ludzi, a szczególnie biednych, troszczy się o Ziemię i chwali Boga życia. Z drugiej strony, zauważamy demoniczną pokusę wpadnięcia w globalną kulturę śmierci chroniącą nielicznych, którzy są bogaci i potężni, a zapominającą o licznych biednych i słabych, samolubnie zatruwającą całą Ziemię należącą do przyszłych pokoleń po to, aby zaspokoić konsumpcjonizm nielicznych i która oddaje cześć fałszywym bożkom mamony.

Jubileuszowy Pakt - Apel o działanie na rzecz globalnej sprawiedliwości i solidarności

56

My, członkowie Pax Romana ICMICA zbliżając się do wielkiego Jubileuszu Roku 2000 z pokorą chcemy słuchać i realizować Boże wezwanie do podążania drogą globalnej cywilizacji życia. W odpowiedzi na to wezwanie zawieramy niniejszy pakt dotyczący nas samych, Kościoła i całej rodziny ludzkiej.

Odnowa naszego Ruchu

1. Jako członkowie Pax Romana ICMICA zobowiązujemy się do dalszego odnawiania naszej, misji i zaangażowania poprzez traktowane jako wybór ubóstwo w solidarności z ubogimi i zmarginalizowanymi, a także poprzez nasz udział w lokalnych i globalnych inicjatywach Kościoła i społeczeństwa w dążeniu do "Globalizacji wolnej od marginalizacji, globalizacji w solidarności" (Orędzie Jana Pawła II na dzień pokoju, 1998 r.).

2. Jako chrześcijańscy intelektualiści i fachowcy zobowiązujemy się do krytyki takich idei i ideologii występujących w procesie globalizacji, które promują rozwój "cywilizacji śmierci" i rozwijania ożywczych perspektyw chrześcijańskich opartych na wartościach ewangelicznych i katolickiej myśli społecznej i na żywych doświadczeniach najważniejszych wspólnot ludzkich.

3. Jako chrześcijanie, zobowiązujemy się kontynuować nasze prorockie świadectwo wartości ewangelicznych w naszym życiu codziennym - w domu i w pracy - w naszym stałym i aktywnym dialogu pomiędzy wiarą chrześcijańską i kulturami lokalnymi, wszystko dla realizacji "cywilizacji życia" i "cywilizacji miłości" (Papież Jan Paweł II).

4. Jako członkowie społeczności globalnej zobowiązujemy się działać na rzecz globalnego zarządzania koncentrującego się na człowieku, zapewniającego równowagę ekologiczną i opartego na etyce solidarności i przeciwnego wyłączaniu. W dążeniu do tego celu, chcemy dzielić się z ludźmi w potrzebie naszą wiedzą, doświadczeniem i zasobami oraz włączyć się do struktur globalnej solidarności.

Odbudowanie naszego Kościoła

5. Zachęcamy nasze katolickie siostry i braci, szczególnie tych zaangażowanych w międzynarodowe organizacje laikatu, do dalszej wspólnej pracy, poprzez naszą wspólną misję i powołanie, w kierunku większego uczestnictwa laikatu w życiu i misji Kościoła i w ten sposób uczynienia Kościoła bardziej wrażliwym na wyzwania ekonomii globalnej.

6. Apelujemy do Kościoła powszechnego, szczególnie do Papieskiej Rady Sprawiedliwości i Pokoju, aby odgrywał większą rolę w przemianach ekonomii globalnej i w tworzeniu systemu globalnego zarządzania, opartego zarówno na fundamencie moralnym jak i duchowym i czynienia tego przez przemawianie w imieniu biednych i zmarginalizowanych oraz świata przyrody.

7. Apelujemy do wszystkich biskupów, którzy uczestniczyli w synodach kontynentalnych, aby usiłowali przetwarzać wizje synodalne w rzeczywistość Kościołów lokalnych i Kościoła powszechnego i aby dążyli w kierunku tworzenia rad regionalnych i globalnych, w których w mógł by w pełni uczestniczyć lud Boży - ludzie świeccy, wspólnoty zakonne i księża.

Zmiana kształtu naszego świata

8. Zapraszamy ludzi wszystkich religii i wyznań do bliższej współpracy poprzez autentyczny dialog wielokulturowy i międzyreligijny ukierunkowany na promowanie globalnej moralności, która przemieni globalną politykę i gospodarkę tak, aby trwale służyła całej ludzkości.

9. Zachęcamy ludzi dobrej woli i członków społeczeństwa obywatelskiego do dalszego tworzenia globalnego przymierza solidarności i nadziei, w braterstwie z biednymi i zmarginalizowanymi i prowadzenia krytycznej i konstruktywnej współpracy z samorządami i władzami państwowymi oraz z Organizacją Narodów Zjednoczonych w dążeniu do wspólnego dobra.

10. Apelujemy do wszystkich przywódców politycznych - członków władz samorządowych i państwowych - o podejmowanie wszelkich wysiłków w zwalczaniu ubóstwa i korupcji i popierania zrównoważonego rozwoju ludzkości, autentycznej demokracji i dobrego rządzenia, poprzez pełne wdrożenie zobowiązań podjętych na światowych konferencjach ONZ - które odbyły się w latach 90-tych, jak również wdrażanie uchwał różnych międzynarodowych konferencji poświęconych prawom człowieka.

11. Apelujemy do międzynarodowych instytucji finansowych, szczególnie do MFW i Banku Światowego o twórcze zmiany w globalnym systemie finansowym, zgodnie z wartościami demokracji uczestniczącej, spójności etycznej, przezroczystości i odpowiedzialności i do stosowania tych wartości na wszystkich szczeblach planowania, podejmowania decyzji, wdrażania i oceny. Wymaga to bardziej zintegrowanego spojrzenia na ekonomię i przepływy pieniężne z uwzględnieniem istotnych zobowiązań przyjętych przez ostatnie konferencje ONZ z lat 90-tych i większej integracji polityki prowadzonej przez międzynarodowe instytucje finansowe w ramach szerszej polityki Rady Społeczno-Gospodarczej ONZ (ECOSOC) i innych agencji ONZ. Co więcej, apelujemy do tych ciał o podjęcie wszelkich wysiłków w kierunku uruchomienia większych środków dla usuwania ubóstwa na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym i zapewnienia tego, że korzyści z umorzenia długów zagranicznych użyte będą dla dobra społecznego - na rozwój podstawowej opieki medycznej, edukacji i na ochronę środowiska.

12. Apelujemy do wszystkich organizacji międzyrządowych, szczególnie do Narodów Zjednoczonych, o stworzenie szerokiej struktury globalnego zarządzania publicznym i prywatnym kapitałem i handlem - struktury, która w centrum swojej polityki postawi prawa człowieka, równość płci oraz zrównoważony rozwój społeczny i ochronę środowiska. Wzywamy do stworzenia bardziej integralnej i skutecznej współpracy pomiędzy różnymi agendami globalnymi i do większego partnerstwa we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim.


powrót

Aktualności
- Strona główna
- Wiadomości Attac
- Inne działania

Attac
- Publicystyka
- Przesłania
- Attac w mediach
- Nasze media
- Książki
- Filmy
- Katalog stron
- Inne linki

Polskie Forum Społeczne
- Deklaracja PFS z podpisami
- Wiadomości PFS

Dokumenty
- Dokumenty programowe
- Uchwały, komunikaty
- Oświadczenia
- Finanse
- Konto Attac

Struktura
- Kontakt
- Zarząd

Other languages
- English
- French
- Deutsch

FAQ
- Czy wiesz, że...
- Nasze cele

Copyleft 2004 Stowarzyszenie ATTAC Polska, e-mail: info@attac.org.pl, http://attac.org.pl